Huis Solvay
Louizalaan 224

De woning Solvay, gebouwd door Victor Horta tussen 1895 en 1903, is uitgerust met een Otis-lift, die oorspronkelijk voorzien was van een laadcompartiment onder de cabine. Het toestel bevindt zich tegen de diensttrap, aan de achtergevel. De lift bedient vijf verdiepingen: de kelder, de begane grond, de eerste verdieping, de tweede verdieping en de tussenverdieping tussen de tweede en derde verdieping. Het laadcompartiment maakte het onder meer mogelijk om maaltijden vanuit de keuken op de begane grond naar de overloop van de eerste verdieping te brengen, die zich bevindt op het verbindingspunt tussen de office en de eetkamer.[1]

In haar eerste referentiewerk over de woning Solvay vermeldt Yolande Wittamer dat “de lift tijdens de bouw geplaatst kan zijn, maar misschien ook later, naar aanleiding van de ernstige ingreep die Armand Solvay onderging (interview met E.J. Solvay)”.[2] Noch de ter plaatse uitgevoerde observaties, noch het archiefonderzoek laten in dit stadium toe om een van beide hypothesen te bevestigen. De plaatsing van de lift, die gedeeltelijk vóór de ramen van de diensttrap staat, pleit voor een installatie die dateert van na de oorspronkelijke bouw. Andere vaststellingen zijn evenwel verenigbaar met een oorspronkelijke installatie: de aanwezigheid van openingen die overeenkomen met de afmetingen van de liftschacht op de plannen van de metalen draagstructuren van de verdiepingen; het feit dat de ramen van de achtergevel die zich achter de liftschacht bevinden niet voorzien zijn van espagnoletten, maar van eenvoudige grendels die ondanks de moeilijke toegankelijkheid bediend kunnen worden. Vast staat echter dat de lift reeds in de jaren 1920 bestond, aangezien hij vermeld wordt in een Otis-catalogus met referenties, uitgegeven omstreeks 1926.

De installatie onderging een belangrijke verbouwing in 1958, uitgevoerd door architect Jean Delhaye naar aanleiding van de herinrichting van het gebouw voor het haute-couturehuis Wittamer.[3]

De liftschacht is vandaag volledig gesloten. De volle verdiepingsdeuren, die door OtisAls pionier in de liftindustrie bracht Otis in 1857 zijn eerste liften met veiligheidssysteem op de markt in de Verenigde Staten. Vanaf 1891 is het merk Otis via een agentschap van zijn Parijse kantoor aanwezig in Brussel. Vanaf 1895 wordt het vertegenwoordigd door een Brusselse dealer (Albert Mignot), tot de oprichting van de Compagnie belge des ascenseurs Otis in 1911 (Antwerpsesteenweg 102).... [4] werden geplaatst ter vervanging van de oorspronkelijke uitschuifbare traliedeuren, zijn bekleed met een fineer van licht, gevernist eikenhout. Om ter hoogte van deze nieuwe deuren een vlak oppervlak te verkrijgen, werd de liftschacht licht verbreed ten koste van de overlopen.[5] De linkerwand van de schachtDe ruimte waarin de liftkooi en/of het tegengewicht bewegen, begrensd door de wanden, het plafond en de bodem van de put. De schacht kan gesloten of gedeeltelijk open zijn. , die uitgeeft op de diensttrap, bestaat uit metalen profielen, plaatstaal en veiligheidsglas (of draadglas), overeenkomstig de aanbevelingen die OtisAls pionier in de liftindustrie bracht Otis in 1857 zijn eerste liften met veiligheidssysteem op de markt in de Verenigde Staten. Vanaf 1891 is het merk Otis via een agentschap van zijn Parijse kantoor aanwezig in Brussel. Vanaf 1895 wordt het vertegenwoordigd door een Brusselse dealer (Albert Mignot), tot de oprichting van de Compagnie belge des ascenseurs Otis in 1911 (Antwerpsesteenweg 102).... aan Jean Delhaye formuleerde in antwoord op het toesturen van plannen met het oog op een offerteaanvraag.[6] De rechterwand van de schachtDe ruimte waarin de liftkooi en/of het tegengewicht bewegen, begrensd door de wanden, het plafond en de bodem van de put. De schacht kan gesloten of gedeeltelijk open zijn. , die overeenkomt met de achtergevel, is voorzien van vaste houten ramen van naaldhout, die de ramen aan de tuinzijde verdubbelen. Deze ramen, voorzien van structuurglas dat typisch is voor de overgang van de 19e naar de 20e eeuw, werden bij de verbouwingen van 1958 behouden, in tegenstelling tot de voorschriften van OtisAls pionier in de liftindustrie bracht Otis in 1857 zijn eerste liften met veiligheidssysteem op de markt in de Verenigde Staten. Vanaf 1891 is het merk Otis via een agentschap van zijn Parijse kantoor aanwezig in Brussel. Vanaf 1895 wordt het vertegenwoordigd door een Brusselse dealer (Albert Mignot), tot de oprichting van de Compagnie belge des ascenseurs Otis in 1911 (Antwerpsesteenweg 102).....

Net als de lift lijkt ook de diensttrap gewijzigd te zijn tijdens de verbouwingswerken voor Wittamer. Er werd een verhoogde metalen vloer, vier treden hoger, aangebracht om het niveauverschil tussen een bordes1. Verhoogd platform vóór de ingang van een gebouw, bereikbaar via een aantal treden; - 2. Vloertje, boven aan of midden in een trap. van de diensttrap en de vloer van de tweede verdieping op te vangen. Dankzij deze voorziening, die uitgeeft op een nieuwe deur die tegenover de lift werd aangebracht, kon het personeel van het bedrijf Wittamer vanuit de diensttrap rechtstreeks toegang krijgen tot de werkruimten achteraan het gebouw. Deze metalen vloer is met scharnieren bevestigd en kan worden opgeklapt om het reinigen van de ramen van de achtergevel te vergemakkelijken.

De rechthoekige liftcabine, uitgevoerd in mahoniehout, getuigt van verfijnd schrijnwerk in de oorspronkelijke stijl van het gebouw. De cabine heeft twee tegenover elkaar geplaatste afgeschuinde zijden, diagonaal tegenover elkaar, om de nodige ruimte vrij te houden voor de geleidersVerticale rails van metaal en soms hout, bevestigd over de gehele hoogte van de schacht, waarlangs de liftkooi of het tegengewicht loopt. Kabels kunnen worden gebruikt als geleiders voor het tegengewicht.  die in de hoeken van de schacht zijn aangebracht. De paneelverdeling van de wanden is, zowel wat het ontwerp als de detaillering van de profileringen betreft, vergelijkbaar met die van de binnendeuren van de woning Solvay. De linkerwand onderscheidt zich evenwel door een minder verzorgde uitvoering dan de achter- en rechterwand. Deze wand is recenter en is het resultaat van het dichtmaken – vóór 1958 [7] – van een tweede toegangsopening die oorspronkelijk voorzien was van een uitschuifbaar traliewerk, waarvan de bovenste horizontale regel nog zichtbaar is. Diezelfde wand lijkt eind 1958 te zijn gerestaureerd naar aanleiding van een technisch incident dat zich aan het einde van de werken voordeed.[8]

Het oorspronkelijk beglaasde dak van de cabine [9] werd tijdens de werken van 1958 aan het zicht onttrokken door houten panelen.

De bedieningsknoppenEen reeks knoppen in de liftkooi waarmee automatisch de gewenste verdieping wordt gekozen. Een stopknop, een alarmknop en een lichtschakelaar maken dit systeem vaak compleet.  in de cabine, evenals de oproep- en zendknoppen, werden tijdens dezelfde bouwfase vervangen. De lift kan zowel vanuit de cabine als vanaf een van de verdiepingen worden bediend. Hij werd door het couturehuis als goederenlift gebruikt, zoals blijkt uit de aanwezigheid van twee kleerhangers en een aan het plafond bevestigde kledingroede.[10] Waarschijnlijk werd in die periode ook het laadcompartiment onder de cabine, dat overbodig was geworden, verwijderd.[11]

De draagstoel is diagonaal geplaatst om ruimte te winnen en de dubbele toegang tot de cabine mogelijk te maken via de twee oorspronkelijk aanwezige, naast elkaar gelegen deuropeningen. De valbeveiliging, van een zeer oud type, bevindt zich onder de onderste dwarsbalk van de draagstoel, die oorspronkelijk het laadcompartiment droeg. Ze is verbonden met de ophangkabels van de cabine.

De cabine beweegt langs houten geleidersVerticale rails van metaal en soms hout, bevestigd over de gehele hoogte van de schacht, waarlangs de liftkooi of het tegengewicht loopt. Kabels kunnen worden gebruikt als geleiders voor het tegengewicht. , terwijl het lange en smalle contragewicht aan de achterzijde van de cabine langs metalen T-profielgeleiders schuift, in een uitsparing in de muur.

De machinekamer bevindt zich in een zeer kleine ruimte onder de kleine draaiende trap die van de derde verdieping naar de zolderRuimte onder het dak. leidt. De motor en de snelheidsbegrenzer werden in 1958 vervangen, evenals in 2026 de besturingskast, maar de lierGekoppeld aan de motor, een mechanisch apparaat dat de kabels van de cabine en het tegengewicht aandrijft op een trommel of tractieschijf. , die waarschijnlijk origineel is, werd behouden.[12]

Hoewel de lift van de woning Solvay in 1958 ingrijpend werd verbouwd, zijn verschillende oorspronkelijke elementen bewaard gebleven, met name de cabine die ontworpen werd in de stijl van het gebouw. Bepaalde technische kenmerken – houten geleidersVerticale rails van metaal en soms hout, bevestigd over de gehele hoogte van de schacht, waarlangs de liftkooi of het tegengewicht loopt. Kabels kunnen worden gebruikt als geleiders voor het tegengewicht. , het type draagstoel en valbeveiliging – vertonen overeenkomsten met de oudste bewaarde Otis-liften in Brussel, zoals die aan de Lepoutrelaan 104 (ca. 1912) of de Regentschapsstraat 23 (ca. 1913). Dit bevestigt dat de installatie ten laatste in de jaren 1920 aanwezig was.

Noten

[1] Yolande Wittamer, Horta – L’hôtel Solvay, Diane de Selliers éditeur, Parijs, 1996, p. 54.
[2] Yolande Wittamer, Victor Horta – L’hôtel Solvay, Louvain-la-Neuve, 1980, p. 315. Volgens mondelinge overleveringen vanuit de familie zou Armand Solvay in 1906 ernstig ziek zijn geweest.
[3] Archieven van Jean Delhaye met betrekking tot het Hôtel Solvay, bewaard in het Hortamuseum, documenteren de ingrepen aan de lift.
[4] Gewijzigde Otis-offerte van 09.06.1958, brief van OtisAls pionier in de liftindustrie bracht Otis in 1857 zijn eerste liften met veiligheidssysteem op de markt in de Verenigde Staten. Vanaf 1891 is het merk Otis via een agentschap van zijn Parijse kantoor aanwezig in Brussel. Vanaf 1895 wordt het vertegenwoordigd door een Brusselse dealer (Albert Mignot), tot de oprichting van de Compagnie belge des ascenseurs Otis in 1911 (Antwerpsesteenweg 102).... van 13.06.1958, brief van J. Delhaye aan OtisAls pionier in de liftindustrie bracht Otis in 1857 zijn eerste liften met veiligheidssysteem op de markt in de Verenigde Staten. Vanaf 1891 is het merk Otis via een agentschap van zijn Parijse kantoor aanwezig in Brussel. Vanaf 1895 wordt het vertegenwoordigd door een Brusselse dealer (Albert Mignot), tot de oprichting van de Compagnie belge des ascenseurs Otis in 1911 (Antwerpsesteenweg 102).... van 18.06.1958, brief van OtisAls pionier in de liftindustrie bracht Otis in 1857 zijn eerste liften met veiligheidssysteem op de markt in de Verenigde Staten. Vanaf 1891 is het merk Otis via een agentschap van zijn Parijse kantoor aanwezig in Brussel. Vanaf 1895 wordt het vertegenwoordigd door een Brusselse dealer (Albert Mignot), tot de oprichting van de Compagnie belge des ascenseurs Otis in 1911 (Antwerpsesteenweg 102).... van 20.06.1958.
[5] Idem.
[6] In deze brief van de firma OtisAls pionier in de liftindustrie bracht Otis in 1857 zijn eerste liften met veiligheidssysteem op de markt in de Verenigde Staten. Vanaf 1891 is het merk Otis via een agentschap van zijn Parijse kantoor aanwezig in Brussel. Vanaf 1895 wordt het vertegenwoordigd door een Brusselse dealer (Albert Mignot), tot de oprichting van de Compagnie belge des ascenseurs Otis in 1911 (Antwerpsesteenweg 102).... van 30 juli 1958 wijst de firma de architect erop dat, volgens de bepalingen van het Koninklijk Besluit van 26.02.1957, de wanden van de liftschacht “uitgevoerd moeten zijn in metselwerk of een ander brandwerend materiaal”. De brief besluit: “Hieruit volgt dat u perfect draadglas kunt gebruiken om de schachtDe ruimte waarin de liftkooi en/of het tegengewicht bewegen, begrensd door de wanden, het plafond en de bodem van de put. De schacht kan gesloten of gedeeltelijk open zijn.  af te sluiten, maar dit moet worden ondersteund door metalen kaders en niet door hout.”
[7] De gewijzigde Otis-offerte van 09.06.1958 vermeldt dat de prijs “het verwijderen van het traliewerk van de cabine en de inrichting van het toegangsportaal” omvat. Hieruit kan worden afgeleid dat de tweede toegangsopening toen reeds niet meer aanwezig was.
[8] Klachtbrief van M. Wittamer aan OtisAls pionier in de liftindustrie bracht Otis in 1857 zijn eerste liften met veiligheidssysteem op de markt in de Verenigde Staten. Vanaf 1891 is het merk Otis via een agentschap van zijn Parijse kantoor aanwezig in Brussel. Vanaf 1895 wordt het vertegenwoordigd door een Brusselse dealer (Albert Mignot), tot de oprichting van de Compagnie belge des ascenseurs Otis in 1911 (Antwerpsesteenweg 102).... van 17 december 1958, antwoordbrief van OtisAls pionier in de liftindustrie bracht Otis in 1857 zijn eerste liften met veiligheidssysteem op de markt in de Verenigde Staten. Vanaf 1891 is het merk Otis via een agentschap van zijn Parijse kantoor aanwezig in Brussel. Vanaf 1895 wordt het vertegenwoordigd door een Brusselse dealer (Albert Mignot), tot de oprichting van de Compagnie belge des ascenseurs Otis in 1911 (Antwerpsesteenweg 102).... van 22.12.1958, factuur van schrijnwerker Marcel Lebrun voor herstellingen aan het schrijnwerkVerzameling van al het (niet-constructief) houten materiaal zoals deuren, vensterkozijnen, erkeronderdelen, kroonlijst, …; bij uitbreiding ook materiaal in aluminium, PVC, ...  van de cabine, door J. Delhaye aan Otis bezorgd in een brief van 13.01.1959, brief van OtisAls pionier in de liftindustrie bracht Otis in 1857 zijn eerste liften met veiligheidssysteem op de markt in de Verenigde Staten. Vanaf 1891 is het merk Otis via een agentschap van zijn Parijse kantoor aanwezig in Brussel. Vanaf 1895 wordt het vertegenwoordigd door een Brusselse dealer (Albert Mignot), tot de oprichting van de Compagnie belge des ascenseurs Otis in 1911 (Antwerpsesteenweg 102).... van 15 januari 1959 waarin de betaling van de factuur van Lebrun wordt geweigerd, brief van J. Delhaye aan Otis van 24 februari 1959, brief van OtisAls pionier in de liftindustrie bracht Otis in 1857 zijn eerste liften met veiligheidssysteem op de markt in de Verenigde Staten. Vanaf 1891 is het merk Otis via een agentschap van zijn Parijse kantoor aanwezig in Brussel. Vanaf 1895 wordt het vertegenwoordigd door een Brusselse dealer (Albert Mignot), tot de oprichting van de Compagnie belge des ascenseurs Otis in 1911 (Antwerpsesteenweg 102).... aan Delhaye van 4 maart 1959.
[9] Verslag van het bezoek van de keuringsdienst AIB van 30.09.1958 naar aanleiding van de werken aan de lift (brief van 11.10.1958).
[10] Een brief van M. Wittamer aan J. Delhaye van 30.06.1958 herinnert eraan dat “de lift als goederenliftEen lift die voornamelijk bestemd is voor het vervoer van goederen/voorwerpen.  bediend moet kunnen worden van de begane grond tot de tweede verdieping en omgekeerd (…)”.
[11] Yolande Wittamer, Horta – L’hôtel Solvay, Diane de Selliers éditeur, Parijs, 1996, p. 54.
[12] Gewijzigde Otis-offerte van 09.06.1958, brief van Otis van 13.06.1958, brief van J. Delhaye aan OtisAls pionier in de liftindustrie bracht Otis in 1857 zijn eerste liften met veiligheidssysteem op de markt in de Verenigde Staten. Vanaf 1891 is het merk Otis via een agentschap van zijn Parijse kantoor aanwezig in Brussel. Vanaf 1895 wordt het vertegenwoordigd door een Brusselse dealer (Albert Mignot), tot de oprichting van de Compagnie belge des ascenseurs Otis in 1911 (Antwerpsesteenweg 102).... van 18.06.1958, brief van Otis van 20.06.1958.